Chủ nhật, 02/02/2014 | 07:28 GMT+7

Câu chuyện “đãi gạo, nhặt sạn” văn bản pháp luật

(ĐSPL) – Kiểm soát văn bản pháp luật là khâu rất quan trọng nhằm phát hiện, loại bỏ những nội dung sai trái của văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) cho một hệ thống pháp luật tinh sạch, hiệu lực, hiệu quả, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Không để các văn bản sai phát tác
Trải lòng về công việc mà mình đang trực tiếp phụ trách Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản pháp luật – Bộ Tư pháp Lê Hồng Sơn cho biết: Trước thời điểm sửa đổi Hiến pháp 1992, từ lúc thành lập nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cơ chế kiểm tra văn bản trong nội bộ cơ quan hành chính nhà nước chưa được triển khai một cách bài bản, thiếu bộ máy, thiếu thủ tục, quy trình để thực hiện.
Mặc dù Hiến pháp, các luật về tổ chức bộ máy nhà nước có giao thẩm quyền, trách nhiệm cho cơ quan cấp trên kiểm tra, xử lý, đình chỉ, hủy bỏ, bãi bỏ văn bản của cơ quan cấp dưới, tuy vậy, không có bộ máy, nhân sự chuyên trách để tham mưu đề xuất, thành ra việc này không được thực thi một cách bài bản, trở thành thẩm quyền "treo", không được thực hiện trong thực tế. Văn bản sai sót có nhiều, nhưng hầu như không được xử lý thấu đáo.
Câu chuyện “đãi gạo, nhặt sạn” văn bản pháp luật - ảnh 1
Ông Lê Hồng Sơn-Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản pháp luật – Bộ Tư pháp
Để khắc phục thiếu sót này, Chính phủ đã đề xuất Quốc hội chấp thuận xác lập cơ chế "hậu kiểm" văn bản QPPL trong các cơ quan hành chính nhà nước. Về bản chất, đây là cơ chế "hậu kiểm" mang tính chất nội bộ trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước các cấp và Cục Kiểm tra văn bản QPPL thuộc Bộ Tư pháp, các tổ chức pháp chế Bộ, ngành và cơ quan tư pháp địa phương đảm bảo công việc này. Chức năng chính của các cơ quan này là thực hiện theo thẩm quyền việc "chấm" từng văn bản QPPL được ban hành. Phát hiện nội dung sai trái đồng thời đề xuất cơ chế xử lý theo quy định của Hiến pháp và luật. Cơ chế kiểm tra văn bản giữ vai trò như người "gác gôn" sau cùng, ngay sau khi văn bản QPPL được ban hành, cũng như là việc "đãi gạo nhặt sạn".
Nhìn từ góc nhìn, nghiệp vụ ông Sơn cho biết, vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót, bất cập của hệ thống pháp luật Việt Nam. Bức tranh pháp luật của ta, "mảng sáng" là cơ bản. Nhưng vẫn còn những "mảng tối", những văn bản có nội dung sai trái cần phải xử lý hủy bỏ, bãi bỏ. Và kể cả những mảng "nhờ nhờ" không ra "sáng" cũng như không ra "tối". Đó là, những văn bản vô thưởng, vô phạt, thiếu tính khả thi, không giúp ích gì cho đời sống xã hội, cho công tác quản lý, ban hành rồi để đấy không ai thèm ngó ngàng, đếm xỉa gì đến. Số liệu về kết quả công tác kiểm tra văn bản QPPL trong cả nước đã chỉ rõ những điều này.
Sau 10 năm, trên cả nước đã thực hiện kiểm tra được hơn 3,6 triệu văn bản, phát hiện hơn 90 nghìn văn bản có dấu hiệu sai phạm và đã được xử lý ở các mức độ khác nhau. Đáng chú ý trong số hơn 90 nghìn văn bản này, có khoảng gần 10 nghìn văn bản QPPL có dấu hiệu sai phạm về nội dung cần phải xử lý đình chỉ thi hành, hủy bỏ, bãi bỏ. Cục trưởng Cục Kiểm soát văn bản đặt vấn đề, nếu không có cơ chế hậu kiểm trong 10 năm qua và cứ để hàng chục nghìn văn bản sai trái trôi nổi, "phát tác" trong xã hội thì hậu quả sẽ thế nào"? Nhìn rộng ra, công tác kiểm soát văn bản đã đóng góp một phần không nhỏ cho chất lượng tăng trưởng kinh tế - xã hội kể cả giảm thiểu những thiệt hại do các văn bản sai trái gây ra cho Nhà nước, cho xã hội, cho công dân.
Ngoài ra, do có cơ chế "hậu kiểm" mà người ta đã e dè hơn, cẩn trọng hơn trong việc ban hành văn bản khiến người ký văn bản đã nâng lên, đặt xuống, băn khoăn, trăn trở, yêu cầu căn chỉnh, hoàn thiện nhiều lần rồi mới quyết định ký ban hành. Không còn hiện tượng coi thường, dễ dãi trong việc ban hành văn bản như trong nhiều năm trước đây. Đã xuất hiện đây đó việc kiểm điểm trách nhiệm của người đã tham mưu, ký ban hành văn bản sai trái gây hậu quả. Đây là một điều rất đáng mừng trong điều kiện phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế, xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay.
Tiếc vì chưa có cơ chế bồi thường thiệt hại trong việc ban hành văn bản
Thời gian qua có khá nhiều văn bản QPPL trái pháp luật. Tuy nhiên, việc xử lý mới chỉ dừng lại ở mức thu hồi, hủy bỏ rồi làm lại mà chưa có sự xử lý người ban hành văn bản trái luật cũng như chưa thấy có việc bồi thường thiệt hại nào cho người dân, doanh nghiệp do văn bản gây ra, đây là vấn đề đáng lưu tâm. Bàn về vấn đề này ông Sơn cảm thấy tiếc khi xác lập cơ chế bồi thường nhà nước đã không thiết lập trách nhiệm bồi thường thiệt hại của nhà nước trong việc ban hành văn bản QPPL trái pháp luật.
Ông Sơn cho rằng, cần phải bàn đến vấn đề xử lý người tham mưu, ban hành văn bản trái luật. Hiện nay, các quy định để xử lý thì cũng đã có, tuy chưa thật "đặc định". Vấn đề là chưa làm đến nơi đến chốn mà thôi. Ví dụ, có thể xử lý kỷ luật cán bộ, công chức hoặc cắt thi đua, khen thưởng, thậm chí có thể truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội cố ý làm trái, tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng hay tôi tham nhũng... Hình thức cắt thi đua đã được thực hiện thường xuyên nhưng cách chức, buộc thôi việc thì chỉ có một số ít trường hợp. Đặc biệt, về xử lý hình sự thì thực tế chưa xử lý ai, chưa có phiên tòa nào xử riêng đối với loại sai phạm này.
“Để có tình trạng như vậy, một phần nguyên nhân cũng do cơ chế hậu kiểm thiếu sức mạnh cần thiết vì quyền của chúng tôi chỉ dừng ở mức tham mưu, thông báo kiến nghị, không có quyền trực tiếp xử lý, hủy bỏ, bãi bỏ. Tôi luôn mơ đến cơ chế tài phán mà nhiều nước đã sử dụng từ lâu như cơ chế bảo hiến, cơ chế tuyên hủy của tòa đối với văn bản trái pháp luật.” Ông Sơn trăn trở.
Kiểm tra văn bản QPPL là công tác hết sức khó khăn, gian khổ, đụng chạm, đòi hỏi người làm công tác này phải có trình độ, bản lĩnh và quan trọng hơn là phải có tâm vì sự nghiệp chung. Có thể nói, 10 năm triển khai cơ chế “hậu kiểm” là 10 năm tác nghiệp thắng lợi, tác động một cách toàn diện, sâu sắc đến toàn bộ cơ chế xây dựng, hoàn thiện hệ thống PL của Nhà nước ta. Từ chỗ đơn giản, tùy tiện, trong nhiều năm gần đây, người ta đã cẩn trọng hơn trong quá trình nghiên cứu, soạn thảo, xem xét, ban hành VBQPPL. Sai sót vẫn còn, nhưng có thể nói, những sai sót lớn, nghiêm trọng như hồi đầu triển khai công tác này, hiện nay ngày càng ít đi. Các cơ quan, tổ chức, công dân từ chỗ e ngại, nghi ngờ, đến nay có thể nói đã có sự tin tưởng lớn đối với công tác “hậu kiểm” văn bản.
Loan Hoàng